18 Μαρτίου: Πανευρωπαϊκή Ημέρα Ναρκοληψίας

Δεν είναι όμως μόνο η υπνηλία. Τον τελευταίο χρόνο ο ύπνος του έχει αλλάξει δραματικά. Συχνά πιάνει τον εαυτό του να βλέπει περίεργα πράγματα ιδιαίτερα στην αρχή του ύπνου του. Μικρές ιστορίες με ανθρώπους ή και εξωπραγματικά όντα, που τις βιώνει σαν αληθινές.

Χθες μάλιστα πετάχτηκε τρομαγμένος γιατί έβλεπε ότι δύο άνθρωποι μπήκαν στο σπίτι του να τον ληστέψουν. Πέρασαν αρκετά λεπτά μέχρι να καταφέρει να διαχωρίσει την αλήθεια από το όνειρο.

Πρόσφατα θυμάται ότι κάτι παρόμοιο είχε συμβεί ενώ οδηγούσε. Είδε κάποιους ανθρώπους να τρέχουν προς το αυτοκίνητό του αλλά γρήγορα συνειδητοποίησε ότι η σκηνή που ζούσε ήταν σαν ένα μικρό όνειρο, αφού τον είχε πάρει ο ύπνος στο τιμόνι.

Δεν είχε πάει σε γιατρό μέχρι τη στιγμή που ξαφνικά συνέβη κάτι που δεν το είχε ξαναζήσει. Είχε μόλις ακούσει ένα αστείο όταν αισθάνθηκε το κεφάλι του να πέφτει μπροστά και τα γόνατά του να λυγίζουν. Βρέθηκε στο πάτωμα χωρίς να το καταλάβει. Άκουγε τα πάντα αλλά αδυνατούσε να κινηθεί. Το περιστατικό αυτό τον τρόμαξε πολύ.

Επισκέφτηκε γιατρό, που του εξήγησε ότι πιθανόν να έχει επιληψία αν και οι εξετάσεις που έκανε δεν έδειξαν κάτι τέτοιο. Πήρε φάρμακα αλλά αυτά δεν τον βοήθησαν. Παρατήρησε ότι τις περισσότερες φορές που άκουγε ένα αστείο ή κάτι τον ξάφνιαζε δεν μπορούσε να κρατήσει όρθιο το κεφάλι του και τα πόδια του έχαναν τη δύναμη τους. Μια δεύτερη πτώση τον έφερε στα επείγοντα ενός νοσοκομείου. Του συνέστησαν να δει τον καρδιολόγο και τον ψυχίατρο που εφημερεύει…

Η ιστορία αυτή είναι αληθινή και αποτελεί μια κλασική περίπτωση ναρκοληψίας  στα αρχικά στάδια. Η ναρκοληψία είναι μια σπάνια πάθηση που εμφανίζεται σε περίπου 2-5 άτομα ανά 10.000 κατοίκους.  Στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι πάσχουν από ναρκοληψία 2.000-5.000 άτομα.

Συμπτώματα ναρκοληψίας

* έντονη υπνηλία στη διάρκεια της ημέρας που παίρνει τη μορφή επεισοδίων ύπνου στα οποία δεν μπορεί να αντισταθεί το άτομο και τα οποία τον βοηθούν, καθώς είναι αναζωογονητικά

* έντονα όνειρα κυρίως στην αρχή του ύπνου αλλά και ξαφνικά κατά τη διάρκεια της ημέρας, που δημιουργούν την εντύπωση ότι το άτομο έχει ψευδαισθήσεις

* επεισόδια αιφνίδιας παράλυσης μυών του σώματος και ιδιαίτερα του προσώπου, του αυχένα και των κάτω άκρων. Τα επεισόδια αυτά, γνωστά ως ‘’καταπληξία’’, είναι πιο συχνά σε στιγμές συναισθηματικής φόρτισης. Έτσι το άτομο με καταπληξία μπορεί να αισθάνεται ότι δεν μπορεί να κρατήσει όρθιο το κεφάλι του ή ότι τα πόδια του χάνουν τη δύναμή τους ιδιαίτερα όταν ακούει ένα αστείο ή όταν ξαφνιάζεται

*επεισόδια υπνικής παράλυσης, όπου το άτομο εμφανίζει προσωρινά μυϊκή παράλυση κατά τη μετάβαση από την εγρήγορση στον ύπνο ή και αντίστροφα.

Το φαινόμενο της υπνικής παράλυσης διαρκεί συνήθως από λίγα δευτερόλεπτα μέχρι ένα λεπτό και υποχωρεί μόνο του σταδιακά. Δεν αποκλείεται να παρατηρηθεί και σε φυσιολογικά άτομα μεμονωμένα χωρίς τα υπόλοιπα συμπτώματα της ναρκοληψίας.

Τα αίτια της ασθένειας

Η ναρκοληψία διαταράσσει σημαντικά τη λειτουργία των κέντρων  του εγκεφάλου, τα οποία ρυθμίζουν την λειτουργία του ύπνου και ιδιαίτερα τη μετάβαση μεταξύ ύπνου και εγρήγορσης.  Ο νυκτερινός ύπνος των ατόμων με ναρκοληψία είναι άστατος με συχνά ξυπνήματα και έντονα όνειρα που συχνά εξωτερικεύονται με χειρονομίες και φωνές. 

Παράλληλα η ζωή των ατόμων με ναρκοληψία την ημέρα παρουσιάζει εναλλαγές μεταξύ εγρήγορσης και ύπνου, με ξαφνική εμφάνιση επιθυμίας για ύπνο στην οποία το άτομο δεν μπορεί να αντισταθεί, ξαφνική εμφάνιση ονείρων που βιώνονται ως πραγματικές εικόνες και επεισόδια παράλυσης κυρίως μυών του προσώπου και των άκρων που χαρακτηρίζουν το στάδιο των ονείρων.

 

Στην πλειονότητα των περιπτώσεων η κακή ρύθμιση μεταξύ ύπνου και εγρήγορσης που χαρακτηρίζει τη ναρκοληψία, σχετίζεται με δυσλειτουργία ή έλλειψη μιας ορμόνης που παράγεται από τον υποθάλαμο του εγκεφάλου και ονομάζεται υποκρετίνη.

Η υποκρετίνη ασκεί ρυθμιστικό ρόλο στον ύπνο μας εξασφαλίζοντας συνεχή, αδιάκοπο ύπνο, με τα στάδια του ύπνου να εμφανίζονται αρμονικά, ο ύπνος μας να βαθαίνει και να οδηγούμαστε στη φάση του ύπνου που βλέπουμε τα όνειρα. Η δυσλειτουργία ή η έλλειψη της υποκρετίνης, καταστρέφει την αλληλουχία των σταδίων του ύπνου και ελαττώνει τα αναζωογονητικά βαθιά στάδια του ύπνου. Η φάση του ύπνου που βλέπουμε τα όνειρα εμφανίζεται ξαφνικά σε απρόσμενες ώρες ακόμα και στη διάρκεια της ημέρας. 

Τι προκαλεί τη δυσλειτουργία της υποκρετίνης

Η υποκρετίνη παράγεται από συγκεκριμένο αριθμό κυττάρων μιας περιοχής του εγκεφάλου, που ονομάζεται υποθάλαμος. Στις περισσότερες περιπτώσεις ο ίδιος ο οργανισμός καταστρέφει τα κύτταρα που παράγουν την ορμόνη. Τα κύτταρα όμως που παράγουν την υποκρετίνη μπορούν να καταστραφούν και μετά από ακτινοβολία του εγκεφάλου, κρανιοεγκεφαλική κάκωση, εγκεφαλικές λοιμώξεις ή άλλες παθήσεις που προσβάλλουν τον εγκέφαλο.

Η ύπαρξη της  υποκρετίνης δεν ήταν γνωστή πριν από μερικά χρόνια, ενώ δεν έχει  διευκρινιστεί ακόμη το σύνολο των λειτουργιών που εξυπηρετεί εκτός από τον ύπνο. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η δράση της επηρεάζει και το μεταβολισμό του ατόμου και η έλλειψή της οδηγεί σε αύξηση του σωματικού βάρους, γι’ αυτό το λόγο και τα άτομα με ναρκοληψία είναι επιρρεπή στην παχυσαρκία.

Η υποκρετίνη μετράται στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό, που λαμβάνεται με οσφυονωτιαία παρακέντηση. Η εξέταση είναι απλή και ακίνδυνη με την προϋπόθεση ότι γίνεται  από εξειδικευμένο γιατρό. Τον τελευταίο χρόνο αυτή η δυνατότητα υπάρχει και στην Ελλάδα.

 

Η κρίσιμη ηλικία

Η ναρκοληψία, η οποία προσβάλλει με την ίδια συχνότητα και τα δύο φύλα, εμφανίζεται κυρίως σε εφήβους. Τα συμπτώματα δεν παρουσιάζονται ταυτόχρονα. Συχνά το πρώτο σύμπτωμα είναι η ακατανίκητη επιθυμία για ύπνο, τα ζωηρά όνειρα και οι ψευδαισθήσεις.

Η ναρκοληψία διαγνώσκεται όλο και περισσότερο στα παιδιά, τα οποία συνήθως δεν μπορούν να περιγράψουν αυτό που τους συμβαίνει. Στα παιδιά με ναρκοληψία η διαταραχή πρέπει να διαγνωστεί όσο το δυνατόν νωρίτερα, καθώς υπάρχει σοβαρός για την ψυχοκοινωνική του ανάπτυξη.

Η σημασία της διάγνωσης

Η ναρκοληψία είναι μια χρόνια νόσος με σημαντικές επιπτώσεις στην οικογενειακή, κοινωνική και επαγγελματική ζωή του ασθενούς. Η ελλιπής ενημέρωση των γιατρών έχει αποτέλεσμα να ταλαιπωρούνται οι ασθενείς για μεγάλο χρονικό διάστημα με λάθος διαγνώσεις και αναποτελεσματικές φαρμακευτικές αγωγές.

Δεν αποκλείεται να προκληθούν σοβαρά προβλήματα, όπως τροχαία ατυχήματα, πτώσεις, πυρκαγιές από τσιγάρο, με αποτέλεσμα εντάσεις στο οικογενειακό και επαγγελματικό περιβάλλον. Ιδιαίτερα τα παιδιά με ναρκοληψία συχνά στιγματίζονται ως ‘’τεμπέληδες’’ ή ‘’αδιάφοροι’’ στο σχολείο.

Η διάγνωση της ναρκοληψίας πρέπει να γίνεται από ειδικευμένο ιατρό και να λαμβάνεται υπόψη το ιστορικό του ασθενούς. Συχνά κρίνεται απαραίτητη η πολυσωματοκαταγραφική μελέτη του ύπνου και η δοκιμασία πολλαπλών υπνικών προσπαθειών την ημέρα.

 

Υπάρχει θεραπεία;

Αν και τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σημαντικά βήματα στη βελτίωση της ζωής των ασθενών με ναρκοληψία,  μέχρι σήμερα δεν υπάρχει μόνιμη λύση για τη ναρκοληψία.

Η σωστή διάγνωση της νόσου βοηθάει τους ασθενείς να καταλάβουν από τι πάσχουν και να προσαρμοστούν σε ένα τρόπο ζωής που θα τους ωφελήσει σημαντικά στην καθημερινότητα τους.

Οι ναρκοληπτικοί πρέπει να ακολουθούν σταθερά ωράρια βραδινού ύπνου, ενώ τους βοηθάει να έχουν 2-3 εικοσάλεπτους προγραμματισμένους ύπνους κατά τη διάρκεια της ημέρας γεγονός. Η εργασία σε βάρδιες θα πρέπει να αποκλείεται.

 

Ο γιατρός θα πρέπει να αναγνωρίζει άλλες αιτίες που μπορεί να κατακερματίζουν τον ύπνο των ναρκοληπτικών, όπως αποφρακτκική άπνοια στον ύπνο, περιοδικές κινήσεις των άκρων και να τις αντιμετωπίζει.

Η υπνηλία αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά κυρίως με τη χορήγηση μοδαφινίλης, ενός φαρμάκου που κυκλοφορεί και στην Ελλάδα και δεν έχει σοβαρές παρενέργειες. Τα επεισόδια καταπληξίας αντιμετωπίζονται επίσης αποτελεσματικά με τη χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής κυρίως αναστολέων επαναπρόσληψης της σεροτινίνης που κυκλοφορούν στην Ελλάδα.

Είναι σημαντικό η κοινωνία να υποστηρίξει ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο ο ασθενής με ναρκοληψία δε θα στιγματίζεται και θα μπορεί να εντάσσεται στην καθημερινότητα με την βοήθεια της κατάλληλης φαρμακευτικής αγωγής.  

Το Κέντρο Μελέτης Ύπνου του Ευαγγελισμού τα τελευταία 2 χρόνια έχει καταφέρει να δημιουργήσει τις απαραίτητες υποδομές για τη διάγνωση και αντιμετώπιση της ναρκοληψίας. Με ειδικευμένο ιατρικό και τεχνικό προσωπικό  προσφέρει στους ασθενείς μια καλύτερη καθημερινότητα και ελπίδα για το μέλλον.