Mία κουκίδα στον ελληνικό χάρτη είναι οι Κορυσχάδες

Του Νίκου Γιαννόπουλου

Σ’ αυτό το μικρό τυπικό ορεινό χωριό της περήφανης Ρούμελης, ο ελληνισμός έγραψε ένα σημαντικό κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας του το οποίο αγνοούν οι περισσότεροι συμπατριώτες μας. Το αγνοούν διότι ακόμη και 60 χρόνια μετά, η Εθνική Αντίσταση αποτελεί ένα θέμα ταμπού για την ελληνική ιστορία και τους Ελληνες ιστορικούς. Και όμως, στους Κορυσχάδες η Ελλάδα ανάσανε βαθιά το 1944 και ένιωσε απελευθερωμένη από τον σκληρό και καταστροφικό ναζιστικό ζυγό.

Η συγκρότηση της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ)

Στις αρχές του 1944 οι ελληνικές αντιστασιακές οργανώσεις είχαν κατορθώσει κάτι που τρία χρόνια πιο πριν φάνταζε αδύνατο. Είχαν ουσιαστικά απελευθερώσει ένα μεγάλο μέρος της Ρούμελης και της Θεσσαλίας και είχαν επιβάλλει το δικό τους νόμο στα εδάφη των συγκεκριμένων περιοχών. Οι Γερμανοί και οι Ιταλοί κατακτητές δεν μπορούσαν πια να ασκήσουν καμία εξουσία και βρίσκονταν συνεχώς σε θέση άμυνας μπροστά στην ορμή και την αποφασιστικότητα των Ελλήνων ανταρτών.

Η νέα αυτή πραγματικότητα καθιστούσε επιτακτική την ανάγκη για πολιτική οργάνωση η οποία θα είχε δύο πολύ σημαντικούς στόχους. Αφενός την τελική επιτυχία του αντιστασιακού αγώνα και την απελευθέρωση της χώρας στο σύνολό της και αφετέρου την ομαλή μετάβαση της Ελλάδας σε καθεστώς δημοκρατίας μετά τη λήξη των πολεμικών συγκρούσεων.

Αυτούς τους στόχους κλήθηκε να πετύχει η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης η οποία συγκροτήθηκε στη Βίνιανη της Ευρυτανίας στις 10 Μαρτίου του 1944.

Πρώτη πολιτική πράξη της νεοσυσταθείσας Πολιτικής Επιτροπής ήταν η απόφαση της σύγκλησης Εθνικού Συμβουλίου Λαϊκών Αντιπροσώπων που θα είχαν εκλέξει ελεύθερα οι Ελληνες πολίτες. Από εκείνη τη στιγμή και έπειτα άρχισε ένας τιτάνιος αγώνας προκειμένου η διαδικασία της εκλογής να ολοκληρωθεί απρόσκοπτα και το Εθνικό Συμβούλιο να συνεδριάσει δίνοντας σάρκα και οστά στο όραμα της ΠΕΕΑ.

Η ιστορική πρώτη συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου στους Κορυσχάδες

Οι εκλογές διεξήχθησαν με επιτυχία παρά τους χίλιους δυο κινδύνους. Εκλέχθηκαν συνολικά 184 Εθνοσύμβουλοι από έξι περιοχές (Αττικοβοιωτία, Στερεά, Θεσσαλία, Μακεδονία, Ηπειρος, Πελοπόννησος, Νησιά) ενώ μέλη του Συμβουλίου έγιναν 22 βουλευτές της τελευταίας δημοκρατικά εκλεγμένης ελληνικής Βουλής η οποία διαλύθηκε το 1936.

Είναι γεγονός ότι στους Κορυσχάδες δεν κατέστη δυνατόν να φθάσουν όλοι οι Εθνοσύμβουλοι. Μέλη που κλήθηκαν να κάνουν το ταξίδι από μακρινές περιοχές (Κρήτη, Ανατολική Μακεδονία) δεν προσέγγισαν ποτέ στην Ευρυτανία αφού οι δυνάμεις των κατακτητών δεν τους το επέτρεψαν.

Παρά την τρομοκρατία όμως, στους Κορυσχάδες έφτασαν 176 εκλεγμένοι Εθνοσύμβουλοι, ανάμεσά τους και τρεις γυναίκες. Η γυναικεία παρουσία σε εκλεγμένο, αντιπροσωπευτικό πανελλήνιο σώμα ήταν η πρώτη στην ελληνική ιστορία.

Η ιστορική πρώτη συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου στους Κορυσχάδες έλαβε χώρα στο Δημοτικό Σχολείο του χωριού την Κυριακή 14 Μαϊου 1944.  Η επιλογή του χωριού δεν ήταν φυσικά τυχαία. Εκτός από το ότι αποτελούσε αντιστασιακό κέντρο, η τοποθεσία του πρόσφερε πλήρη κάλυψη στους Εθνοσυμβούλους αλλά και προστασία στους κατοίκους του οι οποίοι κλήθηκαν να φέρουν εις πέρας όλα τα διαδικαστικά θέματα του συμβουλίου.

Στην κατάμεστη από λαό και εθνοσυμβούλους αίθουσα άρχισε λίγο μετά τις 2 το μεσημέρι η Συνεδρίαση. Στους τοίχους υπήρχαν ζωγραφισμένες οι μορφές ηρώων της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 ενώ σε εξωτερικό τοίχο του σχολείου υπήρχε επιγραφή που έγραφε:

«Επίδαυρος 1821-Κορυσχάδες 1944». Η προσπάθεια σύνδεσης του τότε αντιστασιακού αγώνα με το ξεσηκωμό του 21 κατά των Τούρκων ήταν φανερή και ιδιαίτερα σημαντική σε συμβολικό επίπεδο.

Τόσο οι ζωγραφισμένες μορφές, όσο και η επιγραφή σώζονται έως και τις μέρες μας σχεδόν άθικτες στο σχολείο το οποίο με απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού το 1983 (επί υπουργίας της αείμνηστης Μελίνας Μερκούρη) κηρύχθηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο και λειτουργεί ως μουσείο Εθνικής Αντίστασης.

Οι εργασίες του Συμβουλίου είχαν διάρκεια δύο ολόκληρες εβδομάδες και έφτασαν στη λήξη τους στις 27 Μαϊου του 1944. Από το σώμα εγκρίθηκε ψήφισμα το οποίο αποτελούνταν από 15 επί μέρους άρθρα και αποτελούσε μία προσπάθεια καθορισμού όλων των εξουσιών στην ελεύθερη Ελλάδα.

Στο πρώτο άρθρο κυρώνεται η Ιδρυτική Πράξη της ΠΕΕΑ ενώ στο δεύτερο αναφέρεται ρητά:

«Ολες οι εξουσίες πηγάζουν απ’ το λαό και ασκούνται απ’ το λαό. Η Αυτοδιοίκηση και η λαϊκή δικαιοσύνη είναι θεμελιώδεις θεσμοί του δημοσίου βίου των Ελλήνων». Σύμφωνα με το Αρθρο 15 τέλος «η ΠΕΕΑ, που αντλεί την εξουσία της από την εμπιστοσύνη του Εθνικού Συμβουλίου, είναι υπόλογη απέναντί του και απέναντι του Εθνους, για την καλή διεξαγωγή του Εθνικοαπελευθερωτικού Αγώνα, για την αποκατάσταση της λαϊκής κυριαρχίας και για την προστασία των λαϊκών ελευθεριών».

Το ψήφισμα υπογράφεται από τον πρόεδρο Νεόκοσμο Γρηγοριάδη, από τον αντιπρόεδρο, Μητροπολίτη Κοζάνης Ιωακείμ και από τους κοσμήτορες Μαριόλη, Καραμαούνα, Παπαπολίτη και Σβώλο.

Ανάμεσα στους Εθνοσυμβούλους, οι οποίοι προέρχονταν από όλες τις κοινωνικές τάξεις, συναντά κανείς προσωπικότητες όπως τον διακεκριμένο συνταγματολόγο Αλέξανδρο Σβώλο, τον ακαδημαϊκό και γιατρό Πέτρο Κόκκαλη (πατέρα του επιχειρηματία Σωκράτη Κόκκαλη) και τον πρωτοκαπετάνιο του ΕΛΑΣ  (του στρατιωτικού σκέλους του ΕΑΜ)  Αρη Βελουχιώτη (κατά κόσμον Θανάση Κλάρα).  Οι δύο πρώτοι ήταν βασικά στελέχη της ΠΕΕΑ.

Η επέμβαση του ξένου παράγοντα στα ελληνικά πράγματα, κυρίως των Αγγλων, δεν επέτρεψε στην ΠΕΕΑ να δει ολοκληρωμένο το όραμά της. Τα θλιβερά γεγονότα των Δεκεμβριανών του 1944 άνοιξαν αγιάτρευτες πληγές στο σώμα της Ελλάδας η οποία στη συνέχεια μπήκε στη δίνη του ολέθριου Εμφυλίου Πολέμου (1946-1949).  Το γεγονός αυτό δεν μειώνει επ’ουδενί την ιστορικότητα των στιγμών που έλαβαν χώρα στους Κορυσχάδες το 1944.

Οι Κορυσχάδες σήμερα

Ιδανικός τόπος χειμερινών διακοπών αλλά και εναλλακτική επιλογή για όσους το καλοκαίρι επιθυμούν να απολαύσουν την αύρα των ελληνικών βουνών και να γυρίσουν την πλάτη στη θάλασσα. Οι Κορυσχάδες του 2011, με τουριστική υποδομή πλέον, είναι ένα πανέμορφο ορεινό χωριό στο οποίο η ψυχή βρίσκει τη γαλήνη που έχει χάσει στα μεγάλα αστικά κέντρα.

Τ’ όνομα του χωριού έχει πανάρχαιες ρίζες και συγκεκριμένα προέρχεται από μεταλλείο που λειτουργούσε στην τοποθεσία Καμίνια από το οποίο κατασκευάζονταν περικεφαλαίες και όπλα (Κόρυς-Κόρυθος).

Τ’ όνομα άλλαξε για λίγο μεταπολεμικά σε Κυψέλη καθώς οι τότε κρατούντες, επηρεασμένοι προφανώς και από τα πάθη του Εμφυλίου, το θεώρησαν ξενικό. Οι κάτοικοι ξεσηκώθηκαν και το 1966 πέτυχαν να ονομαστεί ξανά το χωριό τους Κορυσχάδες.

Όπως τονίστηκε και παραπάνω, στον πανέμορφο αυτό τόπο λειτουργεί το εξαιρετικό Μουσείο της Εθνικής Αντίστασης. Η ευγενική και πάντα πρόθυμη για εξυπηρέτηση υπάλληλος-ξεναγός δίνει στον επισκέπτη κάθε πληροφορία που επιθυμεί να μάθει μέσα σ’ ένα όμορφο, γεμάτο ιστορική μνήμη περιβάλλον.

Ας ελπίσουμε ότι ο θαυμάσιος αυτός χώρος, τον οποίο αξίζει να επισκεφθεί κανείς, θα μείνει ανέγγιχτος από τη λαίλαπα της λιτότητας που επιβάλλει το Μνημόνιο.