Ο Μάνος Βακούσης, ο Τειρεσίας του Οιδίποδα Τύραννου, στο cosmo.gr

Κύριε Βακούση,στην πολύχρονη πορεία σας έχετε συνεργαστεί με τους αξιολογότερους στον χώρο του θεάτρου. Τώρα ερμηνεύετε τον Τειρεσία στον Οιδίποδα Τύραννο. Πιστεύετε ότι το τραγικότερο πρόσωπο είναι η Ιοκάστη,που γνωρίζει εκ των προτέρων λέγοντας μακάρι να μη μάθεις ποτέ ποιος είσαι...είναι αρκετό που υποφέρω εγώ ή ο Οιδίπους;

Για μένα τραγικό πρόσωπο είναι ο άνθρωπος που παραμένει στάσιμος και δε θέλει να μετακινηθεί από την εμμονή του, η οποία γίνεται συνήθεια. Και η Ιοκάστη αλλά και ο Οιδίποδας είναι εξίσου τραγικά πρόσωπα και αποτελούν διαφορετικές μορφές της τραγικής μοίρας του ανθρώπου.

Από τη μια η γυναίκα που κρατεί τον άντρα φυλακισμένο στη ζεστή της μήτρα και από την άλλη ο άντρας που έχει χάσει τον πόλεμο του και τον έρωτα του για τη ζωή.

Η τραγικότητα τους δεν έγκειται στην άγνοια των δυο για την αλήθεια αλλά στον τρόπο που την αντιμετωπίζουν όταν είναι πια φανερή. Δηλαδή η Ιοκάστη αυτοκτονεί και ο Οιδίποδας αυτοτιμωρείται και καταριέται ότι έχει ζήσει.

Αυτή η στάση τους απέναντι στη δυστυχία τους ανάγει σε τραγικά πρόσωπα.

Σήμερα με τους Οιδίποδες και τις Ιοκάστες που υπάρχουν στη ζωή μας, η τραγικότητα γίνεται είδηση τηλεοπτική. Πώς θα την επεξεργαστεί ο λόγος, ώστε ν' αποδοθεί δικαιοσύνη και καθαρμός;

Ο λόγος περιμένει στα βιβλία. Όποιος θνητός θέλει να δει μπορεί να αγοράσει οποιαδήποτε τραγωδία ελληνική και συγκεκριμένα τον Οιδίποδα Τύραννο ή τις Βάκχες και θα βρει όλες τις απαντήσεις για αυτά που συμβαίνουν μέσα μας, για αυτά που συμβαίνουν στο σύμπαν και που έχουμε αρνηθεί να τα γνωρίσουμε.

Όσο για την τηλεοπτική προβολή των πολλών και διαφορετικών ανθρώπινων ιστοριών έχω να πω ότι έχει γίνει πια μέρος της σύγχρονης ζωής μας.

Η διαφορά όμως με το λόγο των κειμένων είναι στον τρόπο που αυτές λέγονται.

Στην τηλεόραση παρουσιάζονται σαν κοινωνικά κουτσομπολιά ενώ ή μέσα από τα κείμενα ανάγονται στη σφαίρα της ποίησης για να πουν κάτι βαθύτερο στην ανθρωπότητα.

Σας προκαλώ να γίνετε ένας σύγχρονος Τειρεσίας. Η μελέτη και η ανανέωση του αρχαίου δράματος κατά πόσο αποτελεί στόχο του υπουργείου πολιτισμού; Όταν ο Ζαν-Λίκ Γκοντάρ ματαιώνει την εμφάνισή του στο φεστιβάλ των Καννών σε ένδειξη διαμαρτυρίας υπέρ της Ελλάδος, εμείς εδώ τι κάνουμε με την πολιτιστική μας κληρονομιά;

Η πολιτιστική μας κληρονομιά δεν είναι υπόθεση του υπουργείου πολιτισμού μόνο αλλά αφορά τον κάθε πολίτη. Συνήθως στα υπουργεία πολιτισμού υπάρχουν άνθρωποι που έχουν κλασική παιδεία αλλά δεν αγαπάνε τίποτα από αυτήν.

Είναι ευθύνη του καθενός μας να ξαναδιαβάσει τα κείμενα αυτά, την ελληνική μας μυθολογία , τον Όμηρο, τις τραγωδίες και να αποκρυπτογραφήσει το αληθινό και πρακτικό τους νόημα.

Για παράδειγμα όταν λέμε Απόλλωνας δεν εννοούμε ένα θεό φάντασμα αλλά τον ήλιο μας που είναι έφηβος και αιώνιος και αφού μας χαρίζει το φως του μας χαρίζει και το νου που φέρουμε. Ο Απόλλων είναι ο φωτεινός νους μας, δηλαδή το μυαλό μας. Η επίκληση στον Απόλλωνα δεν είναι παρά μια προσευχή να έχουμε καθαρό νου και φωτεινή σκέψη. Επίσης, όταν λέμε Δίας μαζί με άλλα πολλά εννοούμε την αναπνοή μας.

Το αρχαίο λοιπόν δράμα είναι αιώνιο και αποκαλύπτει τα φυσικά φαινόμενα της ζωής, του γαλαξία μας και του σύμπαντος όπου εκεί κάπου ανάμεσα ταξιδεύει αιώνια σε όλους μας μέσα το αείζωον πυρ.

Άρα αν το κράτος είναι απών και εμείς πηγαίνουμε να ψηφίσουμε με τα μικρά και ασήμαντα συμφέροντα μας τότε είμαστε απόντες και εχθροί του εαυτού μας.

Το θέατρο σήμερα ενεργοποιεί συνειδήσεις απέναντι στην ύβρη των μηχανισμών εξουσίας;

Στον Οιδίποδα Τύραννο ο Σοφοκλής μέσα από τα λόγια του χορού λέει:

Ύβρις φυτεύει τύραννον (…)

Αν κάποιος πράττοντας και λέγοντας πορεύεται τον υπερόπτη δρόμο (…)

Αν κερδίζει παράνομα κέρδη και αν δεν ξορκίζει την ασέβεια

και αν βεβηλώνει μανιακός τα ανέγγιχτα

πώς θα το καυχηθεί πως θα γλιτώσει την ψυχή απ’ των θεών τα βέλη;

(…) Ο Απόλλων φανερά πουθενά δεν τιμάται. Ρημάξανε τα θεία.

Το θέατρο δίνει τη δυνατότητα στον άνθρωπο να βλέπει τον εαυτό του από ψηλά, σαν θεός (θεώμαι). Βεβαίως και ενεργοποιεί συνειδήσεις και πλάθει ανθρώπους με πολιτική συνείδηση.

Ο ηθοποιός αγαπώντας και μελετώντας την πολιτική αγαπάει την πόλη του, την εστία του, το άτομο του και την κοινωνία στην οποία ζει και έτσι μπορεί να μιλήσει με σοφία για τις ζωές μας.

Η εξουσία υπάρχει σε χιλιάδες μορφές γύρω μας και το θέατρο την εκθέτει στη σκηνή για να την δούμε και να την πολεμήσουμε.

Έτσι παιδαγωγεί, ψυχαγωγεί και ανοίγει και άλλο τους ορίζοντες των πολιτών για να ανακαλύψουν την ελευθερία της ατομικότητας, που μόνο έτσι μπορεί να υπάρξει αυτή η τόσο ποθητή συλλογικότητα.

Μια μοντέρνα σκηνοθεσία απομακρύνει τον σύγχρονο θεατή από τον αρχικό σκοπό του ποιητή; Πόσο επιτυχής μπορεί να αποβεί μια τέτοια απόπειρα;

Μπορεί να αποβεί επιτυχής αν σέβεται το κείμενο, το Λόγο. Διαφορετικά υπάρχουν χιλιάδες έργα που μπορούμε να αυτοσχεδιάσουμε με πολλαπλούς τρόπους.

Π.χ. όταν βλέπουμε τις Βάκχες και η σκηνή της Επιδαύρου μετατρέπεται σε γουρνοσταλιό, όπως κάποτε είχαν την τύχη να δω από κάποιο γερμανό σκηνοθέτη που ούτε το όνομα του δε θέλω να θυμάμαι, τότε ηθοποιοί και θεατές γινόμαστε μάρτυρες μιας ανεπανάληπτης ασκήμιας.

Η κατάχρηση του μοντέρνου οδηγεί σε ατεχνία; Ο μέσος θεατής που διαθέτει μέτρια κριτική σκέψη, παρασύρεται σε παρερμηνείες ή βολεύεται στην μετριότητά του μέσα από λιγότερο απαιτητικές παραστάσεις;

Όταν το μοντέρνο δεν έχει στόχο να ενώσει το παλιό με το νέο και να φέρει τον σύγχρονο θεατή κοντά στο κείμενο αλλά αποσκοπεί σε μια εύπεπτη τηλεοπτική ανάγνωση του τότε οδηγούμαστε σε πλήρη αποτυχία.

Ήρθαμε, είδαμε, κοιμηθήκαμε.

Αυτές οι παραστάσεις κάνουν το κοινό να βολεύεται και να αναμασά μια άλλη αισθητική μακριά από τα ζητούμενα του λόγου αυτού. Οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν εντυπωσιακά σκηνικά ή έντονες εικόνες αν και μπορούσαν, γιατί εμπιστεύονται την αίσθηση της ακοής. Όπως λέει και ο Αισχύλος τα μάτια είναι κακοί μάρτυρες του ανθρώπου.

Οι επιλογές, λοιπόν, των παραγωγών πλάθουν το ανάλογο κοινό. Το θέατρο οφείλει να πηγαίνει κόντρα στη βιασύνη της εικόνας και να καλλιεργεί τις αισθήσεις μας. Το να μας παρουσιάζει κάτι οικείο από τη συνήθεια και την καθημερινότητάς μας τότε υποτιμά το θεατή.

Η υποκριτική εμπειρία και η δραματουργική πειθώ μπορούν να σώσουν το θέατρο ως μεταλλαγμένο προϊόν του μοντέρνου;

Το θέατρο, όσο και αν πειραματιζόμαστε με αυτό δεν μπορεί να μεταλλαχτεί γιατί είναι τόσο αρχαίο όσο και ο άνθρωπος.

Φυσικά και ακολουθεί τις σύγχρονες τάσεις της ζωής μας, παίρνει στοιχεία της τεχνολογίας αλλά πάντα ένα κομμάτι του γυρνάει στην πρωταρχική του ανάγκη, να επικοινωνήσει με τον άνθρωπο και να του φωτίσει την ομορφιά της ζωής του.

Πολλές φορές η υποκριτική προσέγγιση ενός ηθοποιού ακόμα και σε ένα «μεταλλαγμένο σύγχρονο κείμενο» μπορεί να νικήσει αυτή τσιμεντένια αίσθηση της ζωής μας.

Η σύγχρονη τεχνολογία προηγείται της ζωντανής παράστασης. Πόσο κλέβει την μοναδικότητά της και καταλύει το ανεπανάληπτο της αναπαράστασης;

Όσο και αν βάλουμε την τεχνολογία στο θέατρο αν η ψυχή απουσιάζει από τα εντυπωσιακά σκηνικά, τα μικρόφωνα, τα κοστούμια, τα φώτα τότε δημιουργείται ένα τερατούργημα. Η στιγμή και η μοναδικότητα της δε μπορεί να κλαπεί από την τεχνολογία.

Ακόμα και η φωτογραφία μιας στιγμής μας δεν φέρει παρά την θολή ανάμνηση του γεγονότος αλλά ποτέ το ίδιο το γεγονός. Η ζωντανή αναπαράσταση που ποτέ δεν είναι ίδια έχει την αγωνία και την απόλαυση της ζωής.

Η πιθανότητα της μικρής αλλαγής στον τόνο της φωνής, στην κίνηση, στον τρόπο που θα ακουστεί αλλιώς μια λέξη από το στόμα του ηθοποιού δε μπορεί να αντικατασταθεί από τίποτα έτοιμο.

Για αυτό και ο θεατής αλλιώς αισθάνεται ακούγοντας ένα τραγούδι ηχογραφημένο τέλεια και σωστά τονικά και αλλιώς ακούγοντας το σπάσιμο της φωνής την ώρα που ο ερμηνευτής μπροστά του ζωντανά εκτίθεται και τον κάνει μέτοχο στη μέθεξη του.

Αναμφισβήτητα ένας ηθοποιός πρέπει να είναι ετοιμόλογος. Έχετε πει ακόμα την καλύτερη ατάκα σας;

Ένας ηθοποιός δεν πρέπει να είναι ετοιμόλογος. Δηλαδή να έχει έτοιμο λόγο. Αλλά πρέπει να βρίσκει κάθε φορά στη στιγμή του τον ψυχικό χρόνο να αυτοσχεδιάσει και να απαντήσει σε αυτό που του δίδεται.

Για να συμβεί αυτό πρέπει να μπορέσει να ταξιδέψει στο μαγικό κόσμο της ησυχίας που κρύβεται μέσα μας. Αυτή η ησυχία θα μας αποκαλύψει την πολλαπλότητα του πλούτου μας. Δεν υπάρχει καλύτερη η χειρότερη ατάκα αλλά απούσα και παρούσα στη στιγμή.

Προτιμάτε κάποιο από τα παρακάτω μέσα ενημέρωσης; internet,τηλεόραση, ραδιόφωνο, Τύπος;

Το καθένα έχει τη χρησιμότητα του.

Σας ευχαριστώ πολύ!