Συνέντευξη: Νίκη Ρωμανού
Τι πραγματεύεται το βιβλίο πάνω στο οποίο βασίζεται η παράσταση "Περί Ζώων";
Να ξεκαθαρίσουμε ότι το βιβλίο είναι θεατρικό έργο με μια ιδιαίτερη μορφή όπως όλα τα πρόσφατα έργα της συγγραφέως. Πρόκειται για ένα καταρράκτη από λέξεις που δεν θυμίζουν σε τίποτα τα παραδοσιακά θεατρικά κείμενα με τους έτοιμους διαλόγους, τους ξεκάθαρους χαρακτήρες και τη χρονική συνέχεια. Ο κάθε σκηνοθέτης που αναλαμβάνει κείμενα Γέλινεκ καλείται να τα επεξεργαστεί με κάποιο τρόπο ώστε να φτιάξει μια παράσταση από το μηδέν. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η διαμόρφωση του κειμένου είναι πολύ απλή: χωρίς καμία αλλαγή παραγράφου σε 21 σελίδες διαβάζεις ένα κατεβατό συμπεραίνοντας ότι μιλά μια γυναίκα. Πρόκειται για ένα κολάζ, με παρέμβαση-τροποποιήσεις της Γέλινεκ. Μόνο με πολύ προσεκτικό διάβασμα μπορεί κανείς να καταλάβει μια κάποια χρονική σειρά ώστε κανείς να ανακατασκευάσει την ιστορία αυτής της γυναίκας με υποκειμενικά, ωστόσο, συμπεράσματα.
Το δεύτερο μέρος, εκεί δηλαδή που αλλάζει παράγραφο για πρώτη φορά η συγγραφέα, είναι σαφές ότι πρόκειται για ανδρικές φωνές χωρίς ωστόσο να διαχωρίζονται. Πρόκειται για ένα κολάζ, με παρέμβαση-τροποποιήσεις της Γέλινεκ, από 700 σελίδες υλικού των αστυνομικών Αρχών της Βιέννης από πρωτόκολλα παρακολούθησης τηλεφωνημάτων του κυκλώματος trafficking, που εξαρθρώθηκε ύστερα από το ρεπορτάζ του δημοσιογράφου Florian Klenk για λογαριασμό του τοπικού περιοδικού "Falter", και στο οποίο εμπλέκονταν πελάτες, προαγωγοί, πολιτικοί, δικηγόροι και εισαγγελείς. Σε αυτό το κομμάτι, η Γέλινεκ ενσωματώνει μια αφήγηση αληθινής ιστορίας εξορκισμού που έλαβε χώρα στη Γερμανία το 1976 και είχε αποτέλεσμα το θάνατο της συγκεκριμένης κοπέλας. Από τότε μάλιστα οι εξορκισμοί απαγορεύτηκαν δια παντός στη Γερμανία από την Καθολική Εκκλησία.
Ποιες ήταν οι προκλήσεις που αντιμετωπίσατε σκηνοθετώντας το εν λόγω έργο;
Πρώτα από όλα, ήταν η μετάφραση γιατί η γλώσσα της Γέλινεκ είναι ιδιαίτερη και σύνθετη. Κάνει παιχνίδια με συνεχίσεις, με επαναλαμβανόμενα μοτίβα και παραβίαση των κανόνων της γραμματικής έτσι ώστε κάπου επίτηδες να χρησιμοποιήσει το λάθος φύλο για παράδειγμα δημιουργώντας έτσι ένα εφέ. Ο τρόπος που αντιλαμβάνεται η Γέλινεκ τη γραφή είναι μουσικός. Φτιάχνει μοτίβα, κάνει επαναλήψεις, δημιουργεί αντιστίξεις, ροντό και φούγκες και αυτό αντανακλάται στον τρόπο γραφής της. Την ενδιαφέρει ο ήχος της γλώσσας και περισσότερα βασίζεται στο άκουσμα των γλωσσικών εφέ παρά στην ερμηνεία. Για παράδειγμα, οι επαναλαμβανόμενες αντρικές φράσεις "όχι με, μόνο χωρίς" δεν είναι ελλειπτικές, αυτή είναι παρέμβαση της Γέλινεκ στο κείμενο η οποία θέλει να το κάνει πολύ πιο σκληρό και αφαιρετικό.
Αυτή είναι συνειδητή επιλογή της γιατί όπως έχει πει η ίδια: "ο μόνος τρόπος να αντιμετωπιστεί η ωμότητα του αντρικού λόγου όταν μιλά για τις γυναίκες σε θέματα σεξουαλικότητας, είναι να τα αντιμετωπίσει κανείς πληθωριστικά" ώστε δηλαδή τις λέξεις τόσες πολλές φορές ώστε αυτός που ακούει να μην αντέχει άλλο. Επιπλέον, η Γέλινεκ φιλτράρει μέσα από τον μη ρεαλιστικό λόγο της ηρωίδας τις δικές της σκέψεις. Μια ακόμη πρόκληση είναι η ενορχήστρωση του κειμένου για να πάρει η παράσταση σάρκα και οστά. Πρέπει να επιλέξεις κομμάτια του γλωσσικού υλικού και να είσαι προσεκτικός καθώς η Γέλινεκ δέχεται παρεμβάσεις στο κείμενο της όχι όμως προσθήκες. Αυτό που εμένα ενδιέφερε ήταν να μπλέξω τα δύο μέρη του έργου για να τα φέρω σε αντιπαράθεση χωρίς όμως ρεαλιστικό διάλογο. Ήθελα να κρατάει την ωμότητα ότι οι άντρες που εδώ λειτουργούν στη φόρμα του χορού, δεν ακούν τη γυναίκα αυτή, για αυτούς είναι ένα αντικείμενο, αξεσουάρ.
Το trafficking δεν είναι μια εκδοχή της πορνείας, είναι εκδοχή του σκλαβοπάζαρου. Έχει μεγάλη διαφορά η σκλαβιά από την πορνεία όπως την είχαμε συνηθίσει σε ένα κτίριο όπου ο πελάτης και η πόρνη συνδιαλέγονται. Εδώ μιλάμε για ένα σύστημα ΙΚΕΑ, με κατάλογο ηλεκτρονικό, παραγγελία που διαμορφώνει τον τύπο, το ύψος, το χρώμα μαλλιών, το service. Αγοράζεις υπηρεσίες όχι από έναν άνθρωπο αλλά ανώνυμα. Και έτσι, για να έρθουμε στο θέμα των ημερών, το ζήτημα δεν είναι να πέφτουμε στην παγίδα της διάκρισης θύτης και θύμα. Όλοι οι πελάτες και όσοι εμπλέκονται σε τέτοια κυκλώματα ευθύνονται για την εξάπλωση του AIDS όχι όμως οι γυναίκες αυτές που δεν έχουν την επιλογή να αρνηθούν το σεξ χωρίς προφύλαξη το οποίο είναι άλλωστε μία από τις βασικές υπηρεσίες που προωθείται στο εμπόριο γυναικείας σάρκας.
Συμμερίζεστε την άποψη ότι το θέμα της επικαιρότητας που έχει προκύψει, αποτελεί προεκλογικό τρικ;
Δε μου αρέσουν οι απλοποιήσεις. Δεν είναι αποκλειστικά προεκλογικός ο λόγος καθώς πρόκειται για μια βόμβα που θα έσκαγε αργά ή γρήγορα. Άρα η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση. Σίγουρα η δημοσίευση των φωτογραφιών αποτελεί διαπόμπευση και τα θύματα αυτά εξευτελίζονται με τον χειρότερο τρόπο. Μετά από τόσο καιρό, ακούστηκε για πρώτη φορά δια στόματος πολιτικού (Ανδρέας Λοβέρδος) στις ειδήσεις η άποψη γιατί να είναι μόνο θύτες οι οροθετικές γυναίκες και όχι και οι πελάτες. Εγώ θα το αντέστρεφα και θα έλεγα "αυτοί φταίνε".
Ποιοι τελικά τροφοδοτούν το trafficking γυναικείας σάρκας;
Ας μιλήσουμε ξεκάθαρα. Το trafficking είναι ένα σταθερό φαινόμενο του πατριαρχικού καπιταλισμού. Πρόκειται για οργανωμένο έγκλημα, μια έκφανση της παραοικονομίας. Αντικείμενα εμπορίας που έχουν ζήτηση και διακινούνται από το οργανωμένο έγκλημα είναι πολλά: όπλα, σώματα, ναρκωτικά, όργανα του ανθρώπινου σώματος, ανήλικα παιδιά. Οι ιθύνοντες τέτοιων οργανωμένων εγκλημάτων είναι άνθρωποι που κατέχουν την εξουσία όπως για παραδείγματα ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι και ο Ντομινίκ Στος-Καν αλλά και ανώνυμοι επιχειρηματίες, δικαστές, και άλλα ανθρωπότυπα του σύγχρονου δυτικού γιάπη.
Εφόσον λοιπόν τέτοια κυκλώματα ελέγχονται από υψηλά ιστάμενα πρόσωπα, μιλάμε για έναν φαύλο κύκλο…
Η ρίζα του προβλήματος είναι πολιτική καθώς αποδεχόμαστε το γεγονός ότι ένα σώμα είναι εμπορεύσιμο. Η πορνεία απορρέει από την πατριαρχική δομή της κοινωνίας. Ο φαύλος κύκλος θα μπορούσε να σπάσει μόνο αν η ανατροπή ήταν πιο συνολική. Αν επιτέλους υποστηρίζαμε ότι δεν έχει καμία ούτε βιολογική ούτε πολιτισμική βάση η αντίληψη ότι καλά κάνουν οι άντρες να θέλουν αντιμετωπίζουν τη γυναικεία σάρκα ως προϊόν σε κάθε έμφαση της κοινωνίας. Εσφαλμένα ρίχνουμε το φταίξιμο για τα πάντα στην πολιτεία. Προσωπικά, δε θέλω η πολιτεία να είναι η κουβερνάντα μου. Όλοι ως πολίτες έχουμε ευθύνες. Από την παράσταση αυτή δεν συμπεραίνω επουδενί ότι οι άντρες είναι τα γουρούνια και οι γυναίκες τα θύματα. Είναι θέμα απελευθέρωσης του άντρα από τα πρέπει που του επιβάλλει η συμμετοχή του στην πατριαρχική κοινωνία. Ο καθένας θα πρέπει να κάτσει να σκεφτεί τον ρόλο του στην κοινωνία, γιατί, για παράδειγμα, ο άντρας επιλέγει να φορέσει τη μάσκα του γουρουνιού και γιατί μια γυναίκα υποδύεται τη γλάστρα στα "bunga bunga" πάρτι του Μπερλουσκόνι.
Η Ελλάδα έχει υψηλά ποσοστά στην ευρωπαϊκή λίστα του γυναικείου trafficking. Τι είδους συμπεράσματα βγάλατε από τη δική σας έρευνα;
Καταρχάς πήρα στα χέρια μου τα στατιστικά στοιχεία για τη χώρα μας τόσο από το Υπουργείο Εξωτερικών όσο και από Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις. Τα νούμερα είναι αποκαρδιωτικά. Γυναίκες από το πρώην ανατολικό μπλοκ τις εξαπατούν λέγοντας ότι δήθεν θα έρθουν στην Ελλάδα για να πιάσουν δουλειά ως σερβιτόρες ενώ πλέον υπάρχει μεγάλη εισροή στην Αθήνα νεαρών Αφρικανών. Επιπλέον, το θέμα το ερεύνησα περπατώντας στους δρόμους της Αθήνας όπου εντοπίζονται θύματα trafficking και μίλησα με κυρίως ανήλικες κοπέλες. Διαπίστωσα ότι μερικές από αυτές δεν ήξεραν καν ότι βρίσκονται στην Αθήνα και αυτό γιατί τις κοπέλες τις κρατάνε σε υπόγεια διαμερίσματα, τις έχουν πάρει τα διαβατήρια και δεν τις κρατάνε ποτέ στο ίδιο μέρος για πολύ καιρό ώστε να μην δημιουργήσουν επαφές με τον τοπικό πληθυσμό βρίσκοντας έτσι πιθανές διεξόδους.
Έτσι, για παράδειγμα, μετά από μία εβδομάδα στην ελληνική πρωτεύουσα, τις βάζουν σε ένα φορτηγό και τις μεταφέρουν στη Σόφια και μετά στην Κωνσταντινούπολη και στο Βελιγράδι. Συγκεκριμένα μιλώντας με μια κοπέλα, μάλλον Ουκρανή, τι ρώτησα αν ξέρει που βρίσκεται εκείνη τη στιγμή και εκείνη απάντησε στη Σόφια. Δεν είχε καν συναίσθηση ότι μεταφέρθηκε από τη Σόφια στην Αθήνα και μάλλον δεν το έμαθε ποτέ καθώς μόλις "έσκασε" το θέμα των ημερών με τις οροθετικές ιερόδουλες, το κύκλωμα μάζεψε τις ξένες από τους δρόμους και άφησε μόνο τις ναρκομανείς και τις Ελληνίδες. Αν βέβαια μιλήσεις λίγο παραπάνω μαζί τους, πάντα στη γωνία του δρόμου εμφανίζεται κάποιος και πρέπει να εξαφανιστείς προτού κινδυνεύσει η δική σου σωματική ακεραιότητα.
Τι μπορεί να συμπεράνει κανείς από τη φράση που ακούγεται στο έργο "Η μεγαλύτερη μόλυνση στον κόσμο είναι η απόγνωση";
Αυτή η διαπίστωση της Γέλινεκ θα πρέπει να μας κάνει να προβληματιστούμε όπως επίσης και η αξιοσημείωτη φράση: "Και μόνο ένας ελαφρύς ψίθυρος να ακούγεται στον κόσμο που έχει από καιρό παραιτηθεί για κάτι που είναι δικό μας κατόρθωμα". Πρόκειται για μια απάντηση στο ατέρμονο γιατί ποτέ δε θα γίνει τίποτα αν δεν αντιδράσει ο καθένας από εμάς πρώτα στις διαπροσωπικές του γεύσεις και κατ’ επέκταση στις κοινωνικές του αντιλήψεις.
Info:
"Περί Ζώων", κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:15,
Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν, Φρυνίχου 14, Πλάκα, τηλ. 210 3222464
