Το Άλογο του Πολέμου (War Horse, 2011) του Steven Spielberg

Τα βασικά: Η φιλία ενός αγοριού με το άλογό του. Όχι, δεν είναι animation της Disney από το 1973 που ξεθάφτηκε σήμερα, είναι καινούρια ταινία του Steven Spielberg, ναι, πιο καινούρια από τον “Τεντέν” που πάλιωσε ήδη, διαδραματίζεται στη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και έχει σκοπό να μην αφήσει στεγνό μάτι στο ακροατήριο ή/και να πνιγεί στα Όσκαρ σε μια χρονιά χλιαρή και ανοιχτή σε ανατροπές. Γενικά μιλώντας, δε θα πολυπετύχει τίποτα από τα δύο.

O θείος Steven, το αγόρι και το άλογο: Αν κοιτάξει κανείς τη βασική φιλμογραφία του Spielberg μπορεί να ξεχαστεί και να πιστέψει ότι είναι σύνολο δουλειάς δύο ανθρώπων σε μία, και δεν εννοούμε από άποψη όγκου. Από το “Jurassic Park” στη “Λίστα του Σίντλερ”, από τις “Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου” στη “Διάσωση του Στρατιώτη Ράιαν” και, ναι, από τις “Περιπέτειες του Τεντέν” στο “Άλογο του Πολέμου” μπορείς ίσως να διακρίνεις τη διαρκή ανάγκη ενός παιδιού να αποδείξει πως μπορεί (αν θέλει, όταν θέλει, όπως θέλει) να είναι ώριμο.

Για τον θεατή δεν ξέρουμε τι σημαίνει αυτό, πάντως αν η φιλμογραφία του θείου Steven είναι σαν φιλμογραφία δύο ανθρώπων, τότε η καινούρια του ταινία είναι σαν ταινία δύο ανθρώπων επίσης: Ξεκινά στην Αγγλική εξοχή ως οικογενειακό δράμα, με τη δυνατή φιλία του αγοριού και του αλόγου να θυμίζει κάτι από Έλιοτ και E.T. και την διαρκή θεματική για το θρίαμβο της γραφικής οικογένεια παρούσα (η Emily Watson μοιάζει σα να έσκασε από γραφική διαφήμιση ή από παραμύθια της εποχής). Και ξαφνικά από το πουθενά μετατρέπεται σε σκληρό πολεμικό δράμα πάνω στη δύναμη της ελπίδας, με εμφανή δάνεια από το επικό σινεμά ενός David Lean.

Το “Άλογο του Πολέμου” είναι σαν όλες τις ταινίες του Spielberg, μαζί, την μία κολλημένη πάνω στην άλλη. Το άλογο θα μπορούσε να είναι και εξωγήινος. Δε θα έκανε διαφορά.

Η ταινία: Ξεκινάει και τελειώνει με τα πανέμορφα κάδρα του Janusz Kaminski, του συνήθους φωτογράφου των ταινιών του Spielberg, ο οποίος εδώ κάνει φανταστική δουλειά στο να ζωντανέψει αυτό το (επί της ουσίας) παιδικό παραμύθι ως μια σειρά πινάκων αγγλικού τοπίου σαν αυτούς που παράγοντας στον 18ο αιώνα. H παστέλ αγροτική ομορφιά είναι το περιβάλλον στο οποίο αναπτύσσεται η φιλία που κινεί όλη την ταινία αργότερα, και μέσα στην οποία κάθε νότα από τις φανφάρες του John Williams και κάθε κλισέ μορφασμός της κυρα-Emily Watson μοιάζει αν όχι ταιριαστός, σίγουρα αποδεκτός.

Δεν ξέρουμε γιατί αυτό αξίζει να το δει κάποιος, αλλά εικαστικά, ή έστω σαν μια πινελιά αγάπης προς σκηνοθέτες σαν τον John Ford, έχει ένα κάποιο ενδιαφέρον.

(Αν και πρέπει να πούμε, όταν ο JJ Abrams υπέγρραψε τη δήλωση αγάπης προς το σινεμά του Spielberg, το έκανε με φαντασία, με πάθος και με ψυχή που λείπουν από την αντίστοιχη Spielberg-ική δήλωση αγάπης προς τους δικούς του ήρωες. Το “Super 8” ήταν μια ταινία που μπορεί να σταθεί και μόνη της, το “Άλογο του Πολέμου” σε αφήνει κάπως αμήχανο.)

Η επική στροφή μετά το 1/3 της ταινίας σηματοδοτεί τη μετάβαση σε μια αφήγηση πιο επεισοδιακή, που θυμίζει από τις περιπέτειες του Πινόκιο (με το άλογο ως Πινόκιο και τον νεαρό Albert ως έναν περιστασιακό Τζεπέτο) μέχρι το σινεμά του Bresson (το παρόμοιας δομής “Στην Τύχη ο Μπαλτάζαρ”) και δεν βοηθά καθόλου στη συναισθηματική εμπλοκή του θεατή. Η ταινία προσπαθεί να μετατρέψει το ίδιο το άλογο σε ήρωα, αντί να το χρησιμοποιήσει ως καθρέφτη προσωπικότητας για τον πιτσιρικά ας πούμε, έτσι η ταινία τελειώνει και δεν έχεις εμπλοκή ούτε με τον έναν, ούτε με τον άλλον.

Κάθε συναισθηματική κορύφωση εξάλλου, όσο ικανή και να είναι (ή όσο προφανής, όπως η τελευταία) κρύβει από πίσω της την άβολη αλήθεια πως η ταινία φέρεται με φοβερή άγνοια απέναντι στην εποχή που υποτίθεται αναπαριστά. Άσε τις αμέτρητες σφαγές του Πολέμου που ο Spielberg αγνοεί επιδεικτικά - το να μη χωράει κάτι στο φιλμικό σου σύμπαν είναι αποδεκτό, εφόσον επιτυγχάνεις κάτι με αυτή την παραποίηση. Όμως ακόμα και μέσα στην ίδια την ταινία, νιώθεις τη φωνή του σκηνοθέτη-θεού να σου ψιθυρίζει στις πιο σκληρές από τις σκηνές μάχης: Σου κλείνω τα μάτια για να μη δεις μια στρατιά να αποδεκατίζεται. Δεν πειράζει. Κοίτα πώς χλιμιντρίζει το περήφανο άτι!

Η συνταγή θα μπορούσε να έχει δουλέψει αν η ταινία ήταν κάτι παντελώς διαφορετικό, για παράδειγμα ένα animation της Disney. Δεν είναι εξάλλου λίγες οι στιγμές που νιώθεις πως το άλογο είναι έτοιμο όχι απλώς να μιλήσει, αλλά να τραγουδήσει κάποιον Alan Menken-ικό ρυθμό. Δε θα έμοιαζε καθόλου παράταιρο.

Σε ένα από τα επεισόδια του φανταστικού ταξιδιού του αλόγου, το βλέπουμε να τρέχει, σε πλήρη CGI δόξα, αποφεύγοντας οβίδες, πηδώντας περήφανα πάνω από τα χαρακώτα, παρασέρνοντας συρματοπλέγματα, την ώρα που ο John Williams παραθέτει μουσικά θαυμαστικά και η κάμερα του Spielberg ζαλίζεται με θαυμασμό πλησιάζοντας το άλογο από κάθε πιθανή γωνία, με κάθε πιθανή στροφή της κάμερα. Η σκηνή είναι φανταστική. Είναι επίσης λίγο αστεία. Το άλογο θα μπορούσε να είναι κάποιος υπερήρωας της Marvel. Πραγματικά, τίποτα δε θα έμοιαζε ξένο.

Αυτό δεν είναι κοπλιμέντο. Ακόμα κι αν ξεπεράσεις την πρώτη αντίδραση γέλιου που σου δημιουργεί και μόνο η ιδέα αυτής της ταινίας, δε μπορείς παρά στην πορεία να νιώσεις (όσο κι αν σε αρκετά σημεία θαυμάζεις την τεχνική του Spielberg, όσο κι αν ενδεχομένως συγκινηθείς) πως είναι κάτι που φτιάχτηκε με λάθος τρόπο, χωρίς να έχει κάποια συγκεκριμένη ιδέα για το πού ακριβώς απευθύνεται.

Δεν πειράζει. Σύντομα θα γεμίζει Κυριακάτικα τηλεοπτικά απογεύματα.